Ga jij altijd (te) laat naar bed? Grote kans dat je slimmer bent dan de rest

Avondmens of ochtendmens: wat is een chronotype?

Of je een nachtbraker of een vroege vogel bent, is geen kwestie van luiheid of discipline, maar van je chronotype. Dat is je natuurlijke, grotendeels aangeboren voorkeur voor bepaalde slaap- en waaktijden, geregeld door je interne biologische klok. De een piekt 's ochtends om zeven uur, de ander komt pas 's avonds laat echt op stoom.

Belangrijk om te weten: je kiest je chronotype niet, het zit voor een flink deel in je DNA. Jezelf omscholen tot ochtendmens is dus een stuk lastiger dan al die productiviteitsgoeroes je willen doen geloven.

Zo herken je dat je een echt avondmens bent

Twijfel je nog in welk kamp je valt? Aan deze signalen herken je de geboren nachtbraker:

• Je voelt je 's avonds na tien uur vaak op je scherpst en krijgt dan ineens energie of goede ideeën
• Je wekker voelt elke ochtend als een persoonlijke aanval en je drukt standaard op snooze
• In het weekend schuift je slaapritme vanzelf uren op zodra je niets moet
• Vroege ochtendafspraken plan je het liefst zo min mogelijk, want vóór tien uur ben je er met je hoofd nog niet bij
• Je beste werk lever je in de avonduren, terwijl collega's dan allang zijn uitgeblust

Herken je jezelf hierin, dan is de kans groot dat je een avondchronotype hebt. En dat is dus, zo blijkt, bepaald geen slechte eigenschap.

Dit zegt de wetenschap: avondmensen scoren beter

Nu het leuke gedeelte. Onderzoekers van het gerenommeerde Imperial College London analyseerden de gegevens van ruim 26.000 volwassenen en publiceerden hun bevindingen in het vakblad BMJ Public Health. Wat bleek? Avondmensen presteerden gemiddeld beter op cognitieve tests, waaronder geheugen, redeneren en de snelheid waarmee je informatie verwerkt, dan uitgesproken ochtendmensen. Mensen met een tussenliggend chronotype zaten er precies tussenin. De volledige bevindingen lees je in het onderzoek van Imperial College London.

En dit is niet het enige onderzoek dat die kant op wijst. Een bekende studie van de London School of Economics vond eerder al dat mensen met een hoger IQ vaker geneigd zijn laat op te blijven. Ook onderzoek onder duizend jongeren liet zien dat de nachtbrakers onder hen beter scoorden op inductief redeneren, een belangrijke graadmeter voor intelligentie.

Waarom zouden nachtbrakers slimmer zijn?

Over het waarom bestaan verschillende theorieën. Een daarvan komt van evolutionair psycholoog Satoshi Kanazawa, die stelt dat actief zijn in de nacht evolutionair gezien iets nieuws en avontuurlijks was, en dat juist nieuwsgierige, slimme geesten daartoe werden aangetrokken.

Een praktischere verklaring is dat de late uurtjes simpelweg rust bieden. Geen appjes, geen verplichtingen en geen afleiding, waardoor je hersenen alle ruimte krijgen voor creativiteit en geconcentreerd denkwerk. Niet gek dus dat veel schrijvers, kunstenaars en wetenschappers zelfverklaarde nachtdieren zijn.

Maar: word je slimmer van laat opblijven?

Helaas, hier moeten we je dromen even temperen. Het gaat om een verband, niet om een oorzaak. Slimme mensen blijken vaker avondmensen te zijn, maar jezelf elke nacht wakker houden maakt je niet ineens intelligenter. Was het maar zo makkelijk.

Bovendien geldt de bevinding als gemiddelde over grote groepen. Er lopen dus genoeg ochtendmensen rond die iedereen onder tafel redeneren, en de onderzoekers benadrukken zelf ook dat vroege vogels zeker geen slechter brein hebben. Het verschil binnen elke groep is groter dan het verschil tussen de groepen.

Slaapduur blijft het allerbelangrijkst

Dezelfde studie van Imperial College leverde nog een les op die voor iedereen geldt, wat je chronotype ook is. Tussen de zeven en negen uur slaap per nacht bleek optimaal voor je brein, terwijl structureel korter of juist veel langer slapen je cognitieve functies aantoonbaar verslechtert.

Ben je dus een nachtuil in een negen-tot-vijfwereld, zorg dan dat je aan je uren komt, bijvoorbeeld door niet ook nog eens vroeg je bed uit te moeten springen als het niet hoeft. Chronisch slaaptekort door een leven dat niet bij je ritme past, ook wel social jetlag genoemd, doet al die mooie cognitieve voordelen namelijk snel teniet.

De keerzijde van het nachtleven

Voor een eerlijk beeld hoort er ook een kanttekening bij, want avondmens zijn in een wereld die om negen uur begint, heeft zo zijn nadelen. Onderzoekers zien bij avondtypes vaker somberheid en stress, en dat lijkt vooral te komen door die eerder genoemde social jetlag: het chronische tekort dat ontstaat als je ritme structureel botst met je agenda.

Wie elke werkdag vroeg op moet terwijl het lijf pas laat wil slapen, stapelt ongemerkt slaaptekort op. En laat een uitgerust brein nu net de basis zijn van al die mooie cognitieve prestaties. Het probleem zit dus niet in je chronotype zelf, maar in het gevecht ertegen.

Zo haal je als avondmens het beste uit je dag

Gelukkig kun je als nachtuil prima floreren, ook met een gewone baan. Plan je belangrijkste en pittigste taken waar mogelijk in de middag of vroege avond, precies wanneer jouw brein op zijn best is, en bewaar routineklusjes voor de ochtend.

Wees daarnaast streng op je slaapritme: houd ook doordeweeks een vast moment aan waarop je het licht uitdoet, dim 's avonds je schermen en gun jezelf in het weekend niet een compleet omgegooid schema. Kun je af en toe later starten of thuiswerken, maak daar dan slim gebruik van. Zo werk je mét je biologische klok in plaats van ertegen, en pluk je wel de voordelen zonder de brokken. En je moet natuurlijk niet aan de verkeerde kan van het bed liggen.

Kortom: draag je nachtuil-status met trots

Lig jij dus regelmatig om één uur 's nachts nog klaarwakker te malen, series te kijken of aan je beste ideeën te werken? Grote kans dat je brein gewoon zo is afgesteld, en volgens de wetenschap heb je daarmee misschien zelfs een streepje voor. Schuldgevoel over je late bedtijd mag dus de deur uit, zolang je maar aan je zeven tot negen uur komt. Welterusten, slimmerik.

Beeld: Shutterstock

Liefs, Vera