14 fobieën die verrassend veel mensen hebben (jij vast ook)

Wanneer is angst eigenlijk een fobie?

Niet elke rilling telt mee. Volgens de officiële psychiatrische classificatie (de DSM-5) spreken we pas van een specifieke fobie als de angst voor een object of situatie uitgesproken, aanhoudend en irrationeel is, en het dagelijks leven daadwerkelijk beperkt.

Een paar cijfers die het beeld scherper maken:

• Volgens de meest recente cijfers van het Trimbos-instituut heeft ongeveer 12 procent van de Nederlandse volwassenen ooit in zijn leven een specifieke fobie gehad.
• Dat maakt het een van de meest voorkomende psychische aandoeningen van Nederland, in dezelfde orde van grootte als een depressieve stoornis.
• De gemiddelde persoon met een fobie is bang voor drie verschillende objecten of situaties tegelijk.
• Driekwart van alle mensen met een fobie vreest zelfs meer dan één ding.

Nou ja, misschien overdrijven we straks een beetje bij sommige punten hieronder. Maar heus niet heel veel, want de kans is groot dat je jezelf gewoon herkent.

Veertien angsten die verrassend vaak voorkomen

Deze meest voorkomende fobieën hebben allemaal moeilijke namen, maar komen je vast bekend voor als je weet wat ze betekenen. En misschien heb je zelf ook wel een van deze fobieën.

1. Trypofobie

Deze fobie kreeg een paar jaar terug ineens veel aandacht toen de drie camera's op de achterkant van een nieuwe iPhone bij veel mensen een onaangenaam gevoel opriepen. Trypofobie is de afkeer van clusters kleine gaatjes of bultjes, zoals in bijenkorven, lotuszaaddozen of zelfs poriën. Interessant genoeg wordt hij door onderzoekers niet als officiële fobie in de DSM-5 erkend, maar wel als een wijdverspreide, evolutionair verklaarbare afkeerreactie: bepaalde patronen doen instinctief denken aan gif of ziekte.

Dit bericht op Instagram bekijken

Een bericht gedeeld door Focus (@focus_ita)

2. Nomofobie

De kans is groot dat jij deze ook hebt. Nomofobie is de term voor de extreme angst om zonder mobiele telefoon te zitten: een lege batterij, geen bereik, je toestel kwijt. Onderzoek schat dat rond de helft van de smartphonegebruikers deze angst in enige mate ervaart, en gezien hoe onmisbaar telefoons inmiddels zijn geworden, ligt dat percentage vermoedelijk allang hoger.

3. Thalassofobie

Durf jij zomaar van een boot af te springen in donkerblauw water waarvan je de bodem niet ziet? Thalassofobie, de angst voor de diepe zee of oceaan, is precies daarom zo hardnekkig: je weet niet wat eronder zwemt, en dat voedt de angst om te kunnen verdrinken. Verklaart meteen waarom een rustig zwembad voor de meesten prima te doen is, maar de open zee niet.

4. Aviofobie

Ook wel bekend als vliegangst, en allesbehalve zeldzaam. Statistisch gezien is vliegen een van de veiligste vormen van transport die er bestaan, maar dat wetenschappelijke feit haalt bij een fobie zelden de emotie weg. En dat is nu precies het kenmerk van irrationele angst: hij laat zich niet wegredeneren met logica, hoe overtuigend het argument ook is.

5. Didaskaleïnofobie

Een minder besproken, maar zeker bestaande angst: de irreële vrees om naar school te gaan. Didaskaleïnofobie komt vooral voor bij kinderen tussen de zeven en elf jaar, en gaat verder dan gewone tegenzin. Denk aan buikpijn, misselijkheid en paniek bij het idee van school, wat het onderscheidt van een simpele "geen zin"-ochtend.

6. Omfalofobie

Vreemd voor de één, doodnormaal voor de ander: omfalofobie is de angst voor navels, eigen of andermans. Wie het heeft, kan zich intens ongemakkelijk voelen bij het zien of aanraken van een navel, zonder precies te kunnen verklaren waarom. Zoals bij veel specifieke fobieën is de oorzaak niet logisch te herleiden, wat het onderwerp voor buitenstaanders juist zo fascinerend maakt.

7. Arachnofobie

De bekendste van het rijtje, en niet zonder reden. Spinnen. Meer hoeft daar eigenlijk niet over gezegd te worden, toch? Onderzoekers vermoeden dat arachnofobie deels evolutionair verankerd zit, omdat onze verre voorouders wel degelijk reden hadden om giftige exemplaren te vermijden. Die oeroude alarmbel gaat bij sommige mensen nog altijd af bij het zien van zelfs de kleinste huisspin.

8. Dentofobie

De meest voorkomende fobie van heel Nederland, zo blijkt uit onderzoek van het ACTA: zo'n een kwart van ons is bang voor de tandarts. Dentofobie wordt bovendien als de meest ernstige angst ervaren, en dat is niet zo gek, want je kunt de tandarts nu eenmaal moeilijk permanent vermijden. Het gevolg is vaak een vicieuze cirkel van uitstel, tandbederf, pijn en nog meer angst.

9. Acrofobie

Aarzel jij bovenaan de roltrap of voel je je onrustig op een hoog balkon? Dan ben je bepaald niet de enige. Acrofobie, oftewel hoogtevrees, is een van de meest bekende en meest voorkomende fobieën die er zijn. Voor sommigen blijft het bij een licht ongemakkelijk gevoel, voor anderen kan zelfs een paar treden een klamme handpalm opleveren.

10. Hemofobie

Al bij het zien van een klein sneetje voelen sommige mensen zich licht in het hoofd of zelfs flauwvallen. Hemofobie, de angst voor bloed, is opvallend omdat het lichaam er anders op reageert dan bij de meeste andere fobieën: in plaats van een verhoogde hartslag daalt de bloeddruk juist, wat die duizeligheid verklaart.

11. Coulrofobie

Vrolijke kleuren, een grote rode neus, en toch voelt het voor sommigen allesbehalve grappig. Coulrofobie is de angst voor clowns, en hangt volgens onderzoekers vaak samen met het feit dat een geschminkt gezicht menselijke emoties lastig te lezen maakt. Precies die onvoorspelbaarheid maakt clowns voor sommigen eng in plaats van komisch.

12. Claustrofobie

Een volle lift, een MRI-scanner, of een kleine opslagruimte zonder ramen: voor mensen met claustrofobie is dat allesbehalve ontspannen. Deze angst voor kleine of afgesloten ruimtes komt relatief vaak voor, en de ernst verschilt sterk: van een licht ongemakkelijk gevoel tot regelrechte paniek zodra een deur op slot gaat.

13. Nyctofobie

Niet alleen kinderen liggen weleens met het licht aan, ook volwassenen kunnen last hebben van nyctofobie, de angst voor het donker. Vaak gaat het niet zozeer om de duisternis zelf, maar om wat de fantasie erin verzint, wat verklaart waarom deze angst bij kinderen zo vaak voorkomt en bij een deel van de volwassenen gewoon blijft hangen.

14. Glossofobie

Die zenuwachtige knoop in je maag vlak voordat je voor een groep moet spreken? Bij sommigen wordt dat een stuk heftiger dan een beetje spanning. Glossofobie, de angst om in het openbaar te spreken, geldt zelfs als een van de meest voorkomende sociale angsten wereldwijd, misschien wel omdat vrijwel iedereen er weleens iets van heeft ervaren.

"Ik weet niet eens waar het vandaan komt"

Zo omschrijven veel mensen met een fobie hun eigen angst, en dat is precies het punt: een fobie ontstaat zelden uit logica.

Vaak spelen een nare ervaring uit het verleden mee, denk aan bijna verdrinken bij thalassofobie. Soms is het aangeleerd gedrag, van een ouder die zelf angstig reageerde. En soms zit er gewoon een stukje overlevingsdrang in die we al duizenden jaren met ons meedragen, zoals bij spinnen en gaatjespatronen.

De goede kant van het verhaal

Een fobie is namelijk vaak goed te behandelen. en Exposuretherapie is de best onderzochte en meest effectieve aanpak. Je wordt onder begeleiding stap voor stap en gecontroleerd blootgesteld aan waar je bang voor bent, meestal beginnend heel klein en langzaam opbouwend. Meta-onderzoeken laten succespercentages zien tussen de 80 en 90 procent bij specifieke fobieën, vaak al binnen een verrassend kort behandeltraject.

En dan is er nog virtual reality

Steeds vaker wordt er ook gebruikgemaakt van virtual reality. Met een speciale bril op 'ervaar' je een vliegtuig of een hoogte in een volledig veilige, gecontroleerde omgeving, zonder dat er echt iets op het spel staat. Voor mensen met vliegangst of hoogtevrees blijkt dit een verrassend toegankelijke eerste stap.

De grootste valkuil blijft vermijding: hoe vaker je een angst uit de weg gaat, hoe groter hij op de lange termijn kan worden. Herkenbaar, toch? Even niet naar die ene foto kijken voelt in het moment goed, maar lost onderhuids niks op.

Wanneer schakel je hulp in?

Een beetje bang zijn voor spinnen hoeft echt niet meteen naar de psycholoog. Pas als een angst je dagelijks leven merkbaar beperkt, zoals nooit meer vliegen, structureel schoolverzuim, of het zwembad mijden terwijl je het eigenlijk graag zou willen, is het tijd om er serieus naar te kijken. Een huisarts kan je in dat geval doorverwijzen naar een gedragstherapeut, en zoals de cijfers laten zien, is de kans op succes verrassend groot.

Dus: je bent bepaald niet alleen

Of het nu gaatjes, navels, spinnen of het diepe water is: een fobie hebben is verre van vreemd. De volgende keer dat jij een stapje achteruit doet bij een spin, weet je in elk geval één ding zeker. Je bent bepaald niet de enige, en de kans is groot dat de persoon naast je stiekem ook zoiets heeft.

Beeld: Shutterstock

Liefs, Vera