Spaving: waarom je juist méér uitgeeft als je denkt te besparen

Wat is spaving nu precies?

Spaving is een samentrekking van de Engelse woorden spending en saving, oftewel geld uitgeven om geld te besparen. Het klinkt tegenstrijdig, en dat is precies het punt. Denk aan een sale-item kopen dat je eigenlijk niet nodig had, je winkelmandje aanvullen tot de gratis-verzenddrempel of een 2+1-actie meepakken terwijl je maar één ding kwam halen.

Financieel expert Andrea Woroch vat het mooi samen met het voorbeeld van een afgeprijsde trui: heb je hem niet nodig, dan is die €10 korting geen besparing, maar gaan er gewoon tien euro's van je rekening af. Het gevoel van een deal maskeert dat je netto méér uitgeeft dan gepland.

Zo herken je dat je aan het spaven bent

Grote kans dat je jezelf in minstens één van deze situaties herkent, want webshops zijn er meesters in om ze uit te lokken:

• Je stopt een extra item in je mandje puur om gratis verzending te halen, en geeft zo €15 uit om er €4,95 te "besparen".
• Je koopt twee stuks omdat het tweede artikel voor de helft is, terwijl je er eigenlijk maar één nodig had.
• Je scoort iets in de sale dat je nooit had gekocht voor de volle prijs, simpelweg omdat de korting te mooi leek om te laten liggen.
• Je slaat groot in bij een bulkactie, waarna de helft ongebruikt in de kast belandt of over de datum raakt.
• Je klikt op elke aanbiedingsmail "voor het geval er iets leuks tussen zit".

Eerlijk is eerlijk: wij hebben ook weleens een extra lippenbalsem in ons mandje gegooid puur voor die gratis verzending. Het overkomt de besten.

Waarom trappen we er massaal in?

Spaving is geen domheid, maar slimme psychologie. Gedragseconomen noemen het de present bias: ons brein geeft de voorkeur aan winst op de korte termijn ("ik bespaar nú €20") en negeert het grotere plaatje ("ik geef €80 uit die ik niet van plan was").

Daar komt nog een schepje dopamine bovenop. Een deal scoren gééft simpelweg een goed gevoel, en dat kortstondige geluksmomentje rechtvaardigt in ons hoofd de aankoop. Webshops weten dat en bouwen hun acties er bewust omheen, van aftellende timers tot "nog €12 tot gratis verzending"-balkjes.

De risico's van te veel spaven

Af en toe een dealtje meepakken is natuurlijk geen ramp. Het wordt pas een probleem als spaving een patroon wordt, want dan geef je structureel meer uit dan je van plan was, ligt je huis vol spullen die je nauwelijks gebruikt en kan het in het ergste geval zelfs tot schulden en financiële stress leiden. Experts zien bovendien dat het gedrag kan doorslaan naar dwangmatig hamsteren, waarbij het verzamelen van deals belangrijker wordt dan wat je daadwerkelijk koopt.

Zo voorkom je de spaving-valkuil

Gelukkig kun je jezelf met een paar simpele gewoontes prima beschermen. Deze vier werken het best.

Stel jezelf dé gouden vraag

Zou je dit item ook kopen zonder korting, voor de volle prijs? Is het antwoord nee, dan koop je geen product maar een korting, en dat is nooit een goede deal.

Shop met een lijstje

Bepaal vooraf wat je nodig hebt en houd je daaraan, ook online. Alles wat buiten je lijstje valt, mag 24 uur in je mandje blijven liggen voordat je beslist, want de meeste impulsaankopen overleven zo'n afkoelperiode niet.

Reken de echte besparing uit

Betaal je €15 extra om €4,95 verzendkosten te "besparen", dan ben je gewoon €10 kwijt. Door even snel te rekenen prik je zo door de meeste acties heen.

Meld je af voor verleiding

Ontvang je dagelijks aanbiedingsmails waar je hebberig van wordt, meld je dan af of verplaats ze naar een aparte map. Wat je niet ziet, kun je ook niet impulsief kopen.

Korting is niet de vijand (dit wel)

Betekent dit alles dat je nooit meer met korting mag shoppen? Zeker niet, want het probleem is niet de korting zelf, maar kopen wat je niet nodig hebt. Sterker nog: voor iets wat tóch al op je verlanglijstje stond, is korting gewoon pure winst.

Draai het dus om. Weet je bijvoorbeeld al langer dat je nieuwe sneakers wilt, check dan eerst even of er een kortingscode van JD Sports actief is voordat je afrekent. En spaar je al maanden voor die ene designer bag, dan is een Michael Kors kortingscode de slimme manier om je droomtas nét wat voordeliger te scoren. Zo bepaal jíj wat je koopt, en is de korting een bonus in plaats van de reden. Dat is het verschil tussen spaven en écht besparen, en geloof ons: dat tweede voelt uiteindelijk een stuk beter.

Beeld: Shutterstock

Liefs, Vera